Menopoz cinselliğin sonu değildir
Menopoz, kadınlarda üreme döneminin sona ermesinden sonraki yaşam evresini ifade eden doğal bir süreçtir. Yaşamın diğer dönemlerinde olduğu gibi bu dönemde de bedensel, duygusal ve sosyal değişimler yaşanabilir. Menopozun en belirgin özelliklerinden biri adet döngüsünün kalıcı olarak sona ermesidir. Bu süreçte başta östrojen olmak üzere hormon düzeylerinde meydana gelen değişiklikler, fiziksel ve duygusal açıdan bazı etkiler oluşturabilir ve cinsel yaşamı da etkileyebilir. Ancak üreme döneminin sona ermesi, cinsel yaşamın sona erdiği anlamına gelmez.
Cinsel yaşam yalnızca hormonlardaki değişikliklerden etkilenmez. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), cinsel sağlığı yalnızca hastalık, işlev bozukluğu veya sakatlığın olmaması olarak değil; cinsellikle ilgili fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal açıdan iyi olma hali olarak tanımlar. Bu nedenle menopoz döneminde yaşanan deneyimler de yalnızca biyolojik değişikliklerle açıklanamaz. Partner ilişkisi, beden algısı, ruh hali, yaşam koşulları ve genel sağlık durumu da cinsel yaşam üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.
Toplumda menopozun cinselliğin sonu olduğu yönünde yaygın bir inanış vardır. Oysa birçok kişi menopoz sonrasında da cinsel yaşamını sürdürmekte ve cinselliği yaşamının önemli bir parçası olarak görmektedir. Menopoz döneminde yaşanan değişiklikleri anlamak, bu değişikliklerin yönetilebilir olduğunu bilmek ve ihtiyaç duyulduğunda destek seçeneklerini değerlendirmek, cinsel iyilik halinin korunmasına katkı sağlayabilir.
Menopoz döneminde yaşanan değişiklikler yaygın ve yönetilebilir durumlardır
Menopoz sürecinde, başta östrojen ve testosteron olmak üzere hormon düzeylerinde meydana gelen kalıcı değişiklikler, cinsel yaşamı doğrudan etkileyebilen bazı belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur.
Menopoz döneminde vajinal kuruluk, vajinal dokunun incelmesi ve elastikiyetinin azalması en sık görülen doğal belirtilerdir. Bunun temel nedeni, başta östrojen olmak üzere hormon düzeylerindeki değişikliklere bağlı olarak vajinal dokuda meydana gelen değişiklikler ve doğal nemin azalmasıdır. Vajinal kuruluk, cinsel ilişki sırasında rahatsızlık, ağrı veya yanma hissinin yanı sıra vajinal bölgede kaşıntı ve tahrişe de neden olabilir.
Ancak menopozun tek bir deneyimi yoktur; yaşanan değişiklikler ve bu değişikliklerin şiddeti kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterir. Bazı kişiler belirgin şikayetler yaşarken, bazıları süreci çok daha hafif belirtilerle veya hiç belirti yaşamadan geçirebilir.
Menopoz döneminde yaşanabilecek cinsel sorunlar
Menopoz döneminde cinsel sorunlar; cinsel istek, uyarılma, orgazm ve cinsel ağrı olmak üzere dört alanda görülebilir. Bu sorunlar sıklıkla birbiriyle ilişkili olabilir. Örneğin, cinsel istekte azalma yaşayan bir kişi uyarılma veya orgazm konusunda da zorluk yaşayabilir.
Cinsel istek: Menopozda östrojen üretiminin azalması sıcak basmalarına ve gece terlemelerine neden olur. Özellikle gece terlemeleri ve sıcak basmaları nedeniyle uykunun bölünmesi, dinlendirici bir uyku uyuyamamaya ve gün içinde yorgunluk yaşanmasına neden olabilir. Uyku sorunları, yorgunluk ve yaşam kalitesindeki değişiklikler cinsel isteği etkileyebilir. Günlük yaşamın getirdiği yoğunluk ve yorgunluk da cinsel istekte azalmaya neden olabilir.
Östrojen düzeylerindeki düşüş, vajinal kuruluk ve vajinal dokunun incelmesine yol açarak cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık yaşanmasına ve buna bağlı olarak cinsel isteğin etkilenmesine neden olabilir.
- Hormon değişiklikleri: Hormon düzeylerindeki değişiklikler, orta yaş ve sonrasında cinsel yaşamı etkileyebilen faktörlerden yalnızca biridir. Partner değişikliği, çocukların evden ayrılması veya yetişkin çocukların evde yaşamaya devam etmesi, yaşlanan ya da sağlık sorunları yaşayan ebeveynlere bakım verme gereksinimi gibi sosyal ve yaşam koşullarındaki değişiklikler de bu dönemde cinsel yaşamı etkileyebilir.
- Partnerin cinsel sorunları: Partnerin cinsel işlevindeki sorunlar da cinsel isteği ve çiftin cinsel yaşamını etkileyebilir. Bunun yanı sıra beden algısı, özsaygı ve yaşlanmaya ilişkin kaygılar da cinsel istekte değişikliklere yol açabilir. Menopozdan sonra cinsel ilgi ve istekteki değişiklikler, kişinin menopoz öncesindeki cinsel ilgi ve isteğiyle de ilişkili olabilir.
- Tıbbi sorunlar: Bazı sağlık sorunları cinsel istekte azalmaya yol açabilir. Bazı ilaçlar, özellikle depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ile bazı tansiyon ve kalp ilaçları, cinsel isteği veya cinsel işlevi etkileyebilir.
Cinsel isteğin yanı sıra, kadınlarda cinsel sorunlar uyarılma, orgazm ve cinsel ağrı alanlarında da görülebilir.
Uyarılma ile ilgili zorluk: Bazı kişilerde genital uyarılmanın başlaması veya sürdürülmesi konusunda zorluk yaşanabilir.
Orgazm ile ilgili zorluk: Bazı kişiler yeni ortaya çıkan veya daha önce de yaşanan nedenlerle orgazm yaşamakta zorlanabilir.
Cinsel ağrı: Cinsel ağrı farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Vajinal kuruluğa bağlı ağrı veya rahatsızlık durumunda kayganlaştırıcılar ve vajinal nemlendiriciler sürtünmenin azaltılmasına yardımcı olabilir. Düşük doz vajinal östrojen tedavisi de bazı kişiler için bir seçenek olabilir.
Menopoz döneminde cinsel sağlığı ve cinsel iyilik halini desteklemek
Menopoz döneminde yaşanan değişiklikler her birey için farklıdır. Bu nedenle cinsel yaşamı etkileyen durumlar ve ihtiyaç duyulan destekler de kişiden kişiye değişebilir. Menopoz döneminde cinsel sağlığı ve cinsel iyilik halini desteklemek için şu öneriler yol gösterici olabilir:
Partnerle açık iletişim kurmak
Menopoz döneminde yaşanan değişiklikler, cinsel yaşamla ilgili beklenti ve ihtiyaçların da değişmesine neden olabilir. Duyguların ve ihtiyaçların partnerle açık bir şekilde paylaşılması, yanlış anlamaların önüne geçebilir ve duygusal yakınlığı güçlendirebilir. Unutulmamalıdır ki, cinsellik yalnızca cinsel ilişkiden ibaret değildir; yakınlık, dokunma, sevgi ve karşılıklı iletişim de cinsel yaşamın önemli bir parçasıdır.
Cinsel ilişkide konforu artırmak
Ön sevişmeye yeterli ve daha uzun zaman ayırmak, vücudun doğal uyarılma sürecini destekleyebilir. Gerektiğinde su bazlı kayganlaştırıcılar da sürtünmeyi azaltarak cinsel ilişki sırasında yaşanan rahatsızlık hissini hafifletmeye yardımcı olabilir. Vajinal kuruluk için kayganlaştırıcı kullanımı dışında farklı destek ve tedavi seçeneklerini değerlendirmek için kadın hastalıkları ve doğum uzmanından bilgi alınabilir.
Bu dönemde kullanılabilecek destekler (düşük doz vajinal östrojen tedavisi gibi) vajinal dokunun sağlıklı kalmasına yardımcı olabilir. Bazı kişiler için uzun etkili vajinal nemlendiricilerin düzenli kullanımı, düzenli cinsel aktiviteyle birlikte fayda sağlayabilir. Düzenli cinsel aktivite, menopoz sonrasında vajinal sağlık açısından önemlidir; kan akışını destekleyerek vajinal kasların sıkılığının, vajinanın uzunluğunun ve esnekliğinin korunmasına katkı sağlayabilir.
Genel iyilik halini desteklemek
Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku, dengeli beslenme ve stres yönetimi, menopoz döneminde görülebilen yorgunluk, ruh hali değişiklikleri ve yaşam kalitesini etkileyen bazı belirtilerin hafifletilmesine katkı sağlayabilir. Sigara kullanımı, hareketsiz yaşam ve diğer sağlık sorunları da menopoz belirtilerini ve genel iyilik halini etkileyebilir.
Pelvik taban kaslarını desteklemeye yönelik egzersizler (Kegel egzersizleri), bazı kişilerde idrar kaçırma gibi şikayetlerin azalmasına, pelvik taban kaslarının güçlenmesine ve yaşam kalitesinin desteklenmesine katkı sağlayabilir. Egzersizlerden en iyi faydayı görebilmek için doğru teknikle uygulanması önemlidir. Gerekli durumlarda pelvik taban sağlığı konusunda deneyimli bir fizyoterapistten bilgi alınabilir.
Kendinize zaman ayırmak, dinlenmeye fırsat yaratmak ve bedeninizin değişen ihtiyaçlarını fark etmek, menopoz döneminde öz bakımın önemli bir parçasıdır. Öz bakım alışkanlıklarını sürdürmek hem genel sağlığı hem de cinsel iyilik halini destekleyebilir.
Sosyal ilişkileri sürdürmek, deneyim paylaşımında bulunmak ve ihtiyaç duyulduğunda danışmanlık hizmetlerinden yararlanmak da menopoz dönemine uyum sağlamayı ve ruhsal iyilik halini destekleyebilir.
Bireysel ihtiyaçlara uygun destek ve tedavi seçenekleri
Menopoz döneminde yaşanan belirtiler yaşam kalitesini veya cinsel yaşamı etkileyebilir. Ancak bu belirtiler çoğu zaman yönetilebilir ve günümüzde yaşam tarzı önerilerinden ilaç tedavilerine, hormon içeren veya hormon içermeyen uygulamalara kadar farklı destek ve tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Bazı kişiler için menopoz hormon tedavileri (HRT), menopozla birlikte ortaya çıkan belirtilerin hafifletilmesinde bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Bu belirtilerin hafiflemesi, yaşam kalitesinin yanı sıra cinsel yaşamın da olumlu yönde etkilenmesine katkı sağlayabilir. Ancak hormon tedavileri her birey için uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi seçeneklerinin olası yararları ve riskleri, kişinin sağlık durumu ve ihtiyaçları doğrultusunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile birlikte değerlendirilmelidir.
Cinsel yaşamı veya yaşam kalitesini etkileyen belirtiler yaşanıyorsa, farklı destek seçenekleri değerlendirilebilir. Yaşanan belirtilerin türüne ve bireysel ihtiyaçlara göre kadın hastalıkları ve doğum uzmanları, üroloji uzmanları, pelvik taban sağlığı alanında çalışan fizyoterapistler, psikologlar ve cinsel terapistler destek sağlayabilir.
Menopoz öncesi dönemde gebelik riski devam eder. Düzensiz yumurtlama nedeniyle adet döngüleri uzayabilir, kısalabilir veya adetler atlanabilir; ancak yumurtlama hâlâ gerçekleşebilir. Bu nedenle menopoz kesinleşene kadar (en az bir yıl kanama olmaması) gebelikten korunmak isteyen kişilerin uygun bir yöntemle korunması gerekir.
Cinsel yolla aktarılan enfeksiyonlar (CYAE) açısından risk menopoz döneminde de devam eder. Özellikle yeni veya birden fazla partnerin olduğu durumlarda kondom kullanımı, HIV ve diğer cinsel yolla aktarılan enfeksiyonlardan korunmada önemlidir. Düzenli sağlık kontrolleri ve gerekli durumlarda test yaptırmak da cinsel sağlığın korunmasına katkı sağlar.
Cinsel sağlık yaşam boyu önemlidir
Kendinizi dinlemek, bedeninizin değişen ihtiyaçlarını fark etmek, doğru bilgiye ulaşmak ve ihtiyaç duyduğunuzda destek almak, menopoz döneminde cinsel sağlığı ve cinsel iyilik halini korumanın önemli adımlarıdır. Cinsel sağlık, yaşamın her döneminde olduğu gibi menopoz sonrasında da yaşam kalitesinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Daha fazla bilgi edinmek için TAPV Akademi’nin Kadın Sağlığı bölümünde yer alan Menopoz içeriklerini inceleyebilirsiniz.
Kaynakça
- Johns Hopkins Medicine. Sex After Menopause. https://www.hopkinsmedicine.org/health/expert-qa/how-sex-changes-after-menopause
- The Menopause Society. Sexual Health. https://menopause.org/patient-education/menopause-topics/sexual-health
- Thornton K, Chervenak J, Neal-Perry G. Menopause and Sexuality. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 2015;44(3):649–661. doi:10.1016/j.ecl.2015.05.009.
