HIV, bağışıklık sistemini hedef alan bir virüstür. Günümüzde etkili tedavi yöntemleri sayesinde HIV ile yaşayan bireyler, erken tanı ve düzenli tedavi ile sağlıklı ve uzun bir yaşam sürebilmektedir. Bu nedenle HIV testine erişim ve erken tanı büyük önem taşımaktadır.
HIV enfeksiyonu uzun süre herhangi bir belirti göstermeyebilir. Kişinin HIV durumunu öğrenmesinin tek yolu HIV testi yaptırmaktır. Ancak HIV testi yaptırmak isteyen bireyler; gizlilik, mahremiyet ve sağlık hizmetlerine erişim konusunda çeşitli kaygılar yaşayabilmektedir.
Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM), bireylerin HIV testi yaptırabilmeleri ve danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için güvenli ve gizlilik esasına dayalı hizmet sunan merkezlerdir. Türkiye’de belediyeler ve üniversiteler bünyesinde hizmet veren GDTM’ler, HIV testine erişimin artırılmasına katkı sağlamaktadır.
GDTM’lerin en önemli özelliklerinden biri, hizmetin ücretsiz ve anonim olarak sunulmasıdır. GDTM’lerde anonim hizmet kapsamında bireyler; isim, soy isim, T.C. kimlik numarası veya yabancı kimlik numarası gibi kimlik bilgilerini paylaşmadan, belirledikleri bir rumuz (takma isim) kullanarak HIV testi hizmetinden yararlanabilir. Bu yaklaşım, HIV testine erişimin önündeki damgalanma ve ayrımcılık gibi engellerin azaltılmasına katkı sağlamaktadır.
GDTM’lerde Hangi Hizmetler Sunulur?
GDTM’lerde sunulan hizmetler merkezin bağlı bulunduğu kurum ve çalışma modeline göre farklılık gösterebilmektedir. Ancak genel olarak şu hizmetler sunulur:
- Ücretsiz ve anonim HIV testi,
- HIV ve cinsel sağlık alanında danışmanlık,
- Risk değerlendirmesi ve bilgilendirme,
- Gerektiğinde sağlık kuruluşlarına yönlendirme,
- Bazı merkezlerde diğer cinsel yolla aktarılan enfeksiyonlara yönelik test ve danışmanlık hizmetleri
GDTM’ler yalnızca test yapılan merkezler değildir. Aynı zamanda bireylerin merak ettikleri sorulara bilimsel ve güncel bilgiler ışığında yanıt bulabilecekleri güvenli danışmanlık alanlarıdır.
GDTM’de HIV Testi Süreci Nasıl İlerler?
HIV testi yaptırmak için GDTM’ye başvurduğunuzda süreç oldukça basit ve hızlıdır.
İlk olarak danışmanlık hizmeti kapsamında test hakkında bilgilendirme yapılır. HIV’in nasıl aktarıldığı, testin neyi gösterdiği ve pencere dönemi gibi konularda gerekli bilgiler paylaşılır.
Ardından HIV hızlı testi uygulanır. Test için parmaktan alınan birkaç damla kan yeterlidir. GDTM’lerde uygulanan HIV hızlı testleri, HIV antijeni ve HIV’e karşı gelişen antikorları birlikte tespit edebilen tarama testleridir ve sağlık profesyonelleri tarafından uygulanmaktadır. HIV testi yaptırmak için aç olmanız gerekmez. Günün herhangi bir saatinde test yaptırabilirsiniz.
Test sonucu yaklaşık 20 dakika içerisinde öğrenilebilmektedir. Sonuçlar gizlilik ilkesi doğrultusunda yalnızca test yaptıran kişi ile paylaşılır. Test öncesi ve sonrası danışmanlık hizmetlerinden yararlanmak, sürecin doğru değerlendirilmesine yardımcı olur.
Hangi Durumlarda HIV Testi Yaptırabilirsiniz?
HIV enfeksiyonu uzun süre herhangi bir belirti göstermeyebilir. HIV durumunuzu öğrenmenin tek yolu HIV testi yaptırmaktır.
Aşağıdaki durumlardan bir veya birkaçını yaşadıysanız, GDTM’lere başvurarak HIV testi ve danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz:
- HIV statüsünü bilmediğiniz biriyle kondom (prezervatif) kullanmadan vajinal, anal veya oral cinsel ilişki yaşadıysanız,
- Cinsel ilişki sırasında kondomun yırtılması, delinmesi, kayması veya çıkması gibi durumlarla karşılaştıysanız,
- Bel soğukluğu (gonore), frengi (sifiliz), klamidya veya HPV gibi cinsel yolla aktarılan bir enfeksiyon tanısı aldıysanız (Cinsel yolla aktarılan bir enfeksiyonun varlığı HIV’in bulaşma riskini artırabilir.),
- Ortak kullanılan enjektör, jilet veya steril olmayan kesici-delici aletler kullandıysanız,
- HIV bulaşı açısından risk oluşturan kan teması yaşadıysanız,
- Kendi rızanız dışında gerçekleşen bir cinsel temasa maruz kaldıysanız.
HIV testi için doğru zamanlama önemlidir. Riskli bir temastan hemen sonra yapılan HIV testleri, “pencere dönemi” nedeniyle güvenilir sonuç vermeyebilir. Pencere dönemi, HIV’in kanda belirlenebilmesi için geçmesi gereken süredir. GDTM’lerde kullanılan HIV Combo hızlı testlerinin pencere dönemi 18-90 gün arasında değişmektedir. Riskli temastan 3 ay (90 gün) sonra yapılan negatif HIV hızlı test sonucu güvenilir kabul edilir.
HIV testi ve pencere dönemi hakkında daha detaylı bilgi almak için GDTM’lerde sunulan danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.
HIV Hızlı Test Sonucu Ne Anlama Gelir?
HIV test sonuçları, kullanılan testin türü ve riskli temasın gerçekleştiği zaman dilimi dikkate alınarak değerlendirilir.
- Negatif sonuç:
HIV hızlı test sonucunun negatif olması, testin yapıldığı dönem ve pencere dönemi dikkate alınarak değerlendirilir. GDTM’lerde kullanılan HIV Combo hızlı testleri için pencere dönemi 18–90 gün arasında değişebilir. Riskli temastan 3 ay (90 gün) sonra yapılan negatif HIV hızlı test sonucu güvenilir kabul edilir.
- Pozitif sonuç:
HIV hızlı test sonucunun pozitif olması, tek başına kesin tanı anlamına gelmez. Pozitif sonuç alınması durumunda, doğrulama testlerinin yapılması ve gerekli değerlendirmelerin gerçekleştirilmesi için kişi enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirilir.
GDTM’lere Nasıl Ulaşabilirsiniz?
Türkiye’de hizmet veren Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezlerinin adres, telefon numarası, çalışma saatleri ve randevu bilgilerine TAPV GDTM Bilgi Platformu üzerinden ulaşabilirsiniz. Size en yakın GDTM’yi inceleyerek başvuru koşulları ve hizmet detayları hakkında bilgi edinebilirsiniz.
GDTM’lerin çalışma modeli kurumdan kuruma farklılık gösterebilmektedir. Bazı merkezler randevulu hizmet verirken, bazı merkezlere randevusuz olarak başvurulabilmektedir. Bu nedenle test yaptırmadan önce ilgili merkezin çalışma saatleri ve başvuru koşulları hakkında bilgi alınması önerilmektedir.
Bir Test, Bir Adım
HIV testi yaptırmak, sağlığınız için atabileceğiniz önemli adımlardan biridir. HIV durumunuzu öğrenmek ve erken tanıya ulaşmak, sağlığınızı korumanın önemli bir parçasıdır.
HIV hakkında daha detaylı bilgi edinmek ve cinsel sağlık alanındaki güvenilir içeriklere ulaşmak için TAPV Akademi’nin Cinsel Sağlık bölümünü ziyaret edebilirsiniz.
